با آنکه در حدود ۴۰ روزِ گذشته جز از طریق پیام‌های مکتوب، نتوانسته‌ایم با رهبر جدید ارتباط برقرار کنیم، اما دقت در همین متون، آشکارکننده ویژگی‌های آن شخصیتی است که پشت این سطور نشسته؛ به‌ویژه با این پیش‌فرض که نویسنده در مورد متن مکتوب دقت‌نظر بیشتری به خرج می‌دهد و بیشتر می‌توان آن را نماینده دیدگاه او دانست تا اظهارات شفاهی که می‌تواند در معرض لغزش‌های لحظه‌ای یا ملاحظات مخاطب مستقیم و… باشد.
همان‌گونه که انتظار می‌رفت، در شرایط حساس جنگ چهل روزه و در پایان روزهای عزای عمومی برای رهبر شهید انقلاب، آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای دست به قلم برده و نکاتی برای مردم ایران نوشته است. برای من که دغدغه جامعه‌شناسی سیاسی دارم، دست‌کم دو فراز از این پیام بیشتر جلوه داشت:
یکم؛ بخشی که رهبر جوان از «هنرهای حکمرانی» رهبر فقید یاد می‌کند و در میان آنها به یک ویژگی متفاوت اشاره دارد: «یک هنر بزرگ ایشان که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، هنر تربیت و پرورش اجتماع از طریق ساخت افکار و روحیات و عواطف توده‌های عظیم مردم و گروه‌های اجتماعی بود.» در ذهنم هست که رهبر شهید هم ۴۰ روز پس از رحلت امام خمینی(ره) چنین پیامی داده بود. در آرشیو سایت دفتر نشر آثار رهبری، پیام ۲۳ تیر ماه ۱۳۶۸ آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای را پیدا می‌کنم. در همان فرازهای ابتدایی، ستایش «عاملیت مردم ایران» به قلم ایشان، توجهم را جلب می‌کند: «ملّت ایران همچون صاحب‌عزاى داغدارى که سوز مصیبت، هرچند تا مغز استخوان او اثر میکند، امّا او را از وظایف بزرگش غافل نمیسازد، در این چهل روز، سوخت و گریست و ناله زد؛ امّا گردنِ افراشته و چهره‌ی امیدوار و دست و بازوى توانا و اراده‌ی پولادین خود را نیز نشان داد و دوست و دشمن را به تحسین وادار ساخت.» حالا و پس از نزدیک چهار دهه رهبری ایشان، ملت ایران با تربیت فکری و روحی‌اش چنان بالیده و برانگیخته شده‌اند که ۴۰ شبانه‌روز است مهم‌ترین ضلع بازدارندگی ایران در برابر تهاجم آمریکایی ـ صهیونی شده‌اند و «فصل نوین قدرت‌گیری ایران» را رقم زده‌اند.
دوم؛ به دلایل گوناگون جامعه ایرانی در آستانه «جنگ تحمیلی سوم»، شکاف‌های خطرناکی را تجربه می‌کرد که متأسفانه در لایه‌های ارتباطی ملت ـ ملت و دولت ـ ملت نمودهایی یافته و «ایده ایران قوی» را با چالشی درونی مواجه کرده بود. دشمن هم در طراحی خودش روی این ماجرا حساب باز کرده بود. اما خود جنگ که با شهادت رهبر انقلاب شعله‌ور شد، با زدودن غبار برای بخش تعیین‌کننده‌ای از افکار عمومی، بار دیگر «امر ملی» را احیا نمود و ملت ایران را برای «دفاع مقدس سوم» ترغیب و مصمم کرد.
در دو پیام قبلی رهبر سوم هم از سنت‌های جاری در زندگی ایرانی به نیکی یاد شد و هم از عاملیت سیاسی مردم در صحنه متلاطم کشور؛ این یعنی معانی تازه‌ای در میدان جوشیده تا زندگی و سیاست ایرانی با یکدیگر نسبتی دوباره بیابند. اکنون پیام اربعین رهبر انقلاب بر «اتحاد مقدس» ملی که در چهل روز گذشته تجربه شده و واقعیت‌های موثری را خلق کرده، انگشت نهاده تا راه تداومش هموار شود:
«شِمّه‌ قابل توجهی از این وحدت در این چهل روز تحقق پیدا کرد: قلوب مردم به هم نزدیک شد، یخ‌های فیمابین اقشار مختلف با گرایش‌های متفاوت شروع به ذوب شدن کرد، همگان زیر پرچم وطن جمع شدند و روزبه‌روز به عدد این جمع و به کیفیت آن افزوده می‌شود. بسیاری از کسانی که هنوز به این‌گونه حضور دست نیافته‌اند، قلباً همراه و هم‌سخن با جمعیت‌های حاضر در میادین هستند.»
اما باید مراقبت کرد تا برعکس تجربه پس از جنگ ۱۲ روزه، این حس و ادراک در میان مردم شکل نگیرد که جمهوری اسلامی فقط در لحظه حاد جنگ به مقولاتی مانند امر ملی و عامه مردم و ایران‌دوستی آنها تکیه می‌کند. به این ترتیب،
اولین قدم آن است که به توسعه دایره و افزایش کیفیت حاضران میدان افزوده شود تا در حین آتش‌بس یا جنگ و پس از آن، عاملیت اجتماعی در لایه‌های بیشتری از مردم تقویت شود. خود رهبری در بخش‌های دیگری از این متن، از اهتمام به «مراعات و مواسات» برای مهار فشارهای ناشی از جنگ، سخن گفته است که موجب رحمت الهی و حتا زمینه‌ساز امدادهای الهی و غیبی است.
در گام دوم، آنهایی که روی واژه به واژه گفتار رهبری تمرکز دارند و به پیگیری خطوط ترسیم‌شده از سوی ایشان متعهدند، باید برای شرایط پایدار پس از جنگ، تأمل داشته باشند. از «نظریه‌ورزی» عالمانه ـ مثلاً برای توسعه و تعمیق گفتار اجتماعی رهبری ـ گرفته تا «دستورکارسازی و قاب‌بندی» رسانه‌ای باید زنجیره‌ای از طراحی تا اقدام فراهم نمود تا به‌ویژه پس از جنگ که «شیب‌های انگیزشی»، کاهش پیدا می‌کند، پیشرفت در زمینه «ترمیم اجتماعی» به رکود و سکون نیفتد.
باقی ماندن شکاف‌های اجتماعی ـ سیاسی و ازدیاد یا تقاطع آنها نه تنها زندگی ایرانی را که جبهه صهیونی ـ آمریکایی به آن حمله کرده، بلکه معناداری خود جمهوری اسلامی را به چالش می‌کشد. از این رو، چنین ترمیمی برای حفظ و ارتقای مردم‌سالاری دینی در دوره رهبری سوم، ضروری است.