نبردی میان خیر و شر؟!

استفاده «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا و «پیت هگست»، وزیر جنگ وی از ادبیات مذهبی در توجیه جنگ علیه ایران، بار دیگر بحث‌ها درباره رابطه دین و دولت یا دین و سیاست را در دنیای مسیحیت زنده کرده است. در آمریکا جدال رسانه‌ای گسترده‌ای در این حوزه درگرفته است. به گفته پروفسور «هنری جیروکس»، از بنیان‌گذاران نظریه «تعلیم و تربیت انتقادی»، جنگ ایران بخشی از یک تغییر اقتدارگرایانه‌ی گسترده در زندگی سیاسی آمریکا است؛ تغییری که در آن نظامی‌گری، ملی‌گرایی دینی و سیاست نمایش به هم پیوند می‌خورند تا آنچه که می‌توان آن را لحظه‌ای جدید از اقتدارگرایی در آمریکا نامید، شکل دهند. به گفته وی، در قالب زبان ملی‌گرایی مسیحی، جنگ علیه ایران به‌عنوان نشانه‌ای از قدرت ستایش می‌شود، دشمنان (ایرانیان) از انسانیت خود تهی می‌گردند، و نابودی کامل آنها به‌عنوان بهای ضروریِ بازگرداندن عظمت ملی بازتعریف می‌شود؛ مفهومی که اغلب در شعار «اول آمریکا» تجلی پیدا کرده است.

در این روایت که به‌صراحت با زبان کتاب مقدس صورت‌بندی شده است، ایران نه صرفاً یک رقیب ژئوپولیتیک، بلکه دشمنی معنوی در دل یک نبرد کیهانیِ گسترده‌تر میان خیر و شر به تصویر کشیده می‌شود. در برخی محافل ملی‌گرایی مسیحی نیز جنگ با ایران به‌طور آشکار از منظر پیشگویی‌های «آخرالزمان» تفسیر می‌شود؛ به‌گونه‌ای که تقابل با ایران می‌تواند تحقق روایت‌های کتاب مقدس درباره‌ی آرماگدون و بازگشت مسیح تلقی شود.

ترامپ جنگ علیه ایران را به وضوح به مسیحیت گره زده است. اما این اقدام از ایمان ترامپ ناشی نمی‌شود بلکه کاملاً هدفی سیاسی پشت آن است. در آمریکا، به گفته رسانه‌های منتقد، ترامپ به‌طور فزاینده‌ای از ادبیات مسیحی برای بسیج حامیان اصلی خود در حمایت از جنگی که به‌طور فزاینده‌ای نامحبوب شده است، استفاده می‌کند؛ پیامی که توسط رهبران انجیلی از منابر کلیساها نیز تقویت می‌شود و این جنگ را به‌عنوان نبردی میان خیر و شر به تصویر می‌کشند. با تشدید نارضایتی‌ها در جامعه آمریکا از جنگ، او بارها به ادبیات مذهبی مسیحیت متوسل شده و همچنین القا کرده است که حملات آمریکا و اسرائیل از تأیید الهی برخوردارند.

«پیت هگست»، وزیر جنگ، حتی فراتر رفته و با استناد به متون مقدس، استفاده از «خشونت قاطع و فراگیر» علیه دشمنانی را که به گفته او «شایسته هیچ رحم و شفقتی نیستند»، توجیه کرده است. در یک کنفرانس مطبوعاتی، «پیت هگست» از سربازان آمریکایی مستقر در خلیج فارس خواست «به نام عیسی مسیح» برایشان دعا شود؛ موضوعی که با انتقادهایی همراه شد مبنی بر اینکه او به تنوع دینی در ارتش بی‌توجهی کرده است. «هگست» به نقل‌قول‌های مکرر از کتاب مقدس معروف است. او در همان کنفرانس به بخشی از کتاب مزامیر، منسوب به داوود نبی، استناد کرد که می‌گوید: «متبرک باد خداوند که دستان مرا برای نبرد و انگشتانم را برای جنگ آموزش می‌دهد.» از زمان روی کار آمدن، او برگزاری دعاها در پنتاگون را سازمان‌دهی کرده است؛ اقدامی بی‌سابقه برای یک وزیر جنگ آمریکا. او همچنین به شبکه «سی بی اس» گفته است که با «افراط‌گرایان مذهبی که در تلاش‌اند برای آماده‌سازی آرماگدون به توانایی هسته‌ای دست پیدا کنند»، در حال جنگ است؛ اشاره‌ای به مفهوم آخرالزمانی نبرد نهایی میان خیر و شر در باورهای دینی.

«مایک هاکبی»، سفیر آمریکا در تل‌آویو هم در گفت‌وگویی در فوریه به «تاکر کارلسون»، مفسر محافظه‌کار آمریکایی، گفته بود که «اشکالی ندارد» اسرائیل «بخش عمده‌ای از خاورمیانه را تحت کنترل بگیرد زیرا این موضوع طبق کتاب مقدس به آن وعده داده شده است.»

این پیام‌های مذهبی از سوی رهبران مسیحی محافظه‌کار نیز تکرار شده است؛ از افرادی نزدیک به ترامپ مانند «رابرت جفرس»، کشیش بانفوذ اهل تگزاس، گرفته تا واعظان شهرهای کوچک. آن‌ها بر اهمیت کتاب مقدسیِ دولت مدرن اسرائیل تأکید کرده‌اند؛ موضوعی که بسیاری از انجیلی‌ها آن را با پیشگویی مربوط به بازگشت دوباره عیسی مسیح مرتبط می‌دانند.

انجیلی‌ها به وضوح جنگ علیه ایران را نبردی میان خیر و شر می‌بینند. «جکسون لاهمیر»، کشیش انجیلی و از حامیان ترامپ که نامزد کنگره آمریکا است، در مصاحبه‌ای گفته است: در برخی از موعظه‌های یکشنبه به اعضای کلیسای خود در اوکلاهاما گفته است که «جنگ‌ها معمولاً نبرد میان خیر و شر هستند و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. انسان‌های شرور وجود دارند و اگر با آن‌ها برخورد نکنید، آن‌ها با شما برخورد خواهند کرد. خیر و شر، این همان داستان کتاب مقدس است. در نهایت، خیر همیشه پیروز می‌شود.»

«فرانکلین گراهام»، واعظ برجسته انجیلی هم حملات به ایران را با زبانی کتاب‌مقدسی ستایش کرده و ترامپ را به «استر»، شخصیت کتاب مقدس، تشبیه کرده است؛ ملکه‌ای یهودی که طبق کتاب مقدس، به‌وسیله خدا برگزیده شد تا قوم خود را از نابودی در ایران باستان نجات دهد. «کن پیترز»، رهبر «کلیسای پاتریوت» در تنسی، این پیام را به پیروان خود منتقل کرده و ابراز امیدواری کرده است که این جنگ به «ایرانی حامی اسرائیل و حامی آمریکا» منجر شود. او در مصاحبه‌ای گفته است: «ما ترامپ را به‌عنوان فردی در جهان می‌بینیم که خدا از او برای کمک به ما استفاده می‌کند.»

مشابه این ادبیات مذهبی توسط کشیشان انجیلی نزدیک به ترامپ در یک مراسم عید پاک در کاخ سفید در هفته گذشته نیز استفاده شد. «پائولا وایت-کین»، واعظ تلویزیونی و مشاور ارشد دفتر امور ایمانی کاخ سفید، ترامپ را به عیسی تشبیه کرد و گفت هر دو «خیانت دیدند، بازداشت شدند و به ناحق متهم شدند». «رابرت جفرس»، کشیش کلیسایی در تگزاس که از رهبران مذهبی حاضر در آن نشست بود، به رویترز گفت که این جنگ علیه اسلام یا مسلمانان نیست، بلکه «یک جنگ معنوی میان خیر و شر، میان پادشاهی خدا و پادشاهی شیطان» است.

در طول «هفته مقدس»—که در باور مسیحیان یادآور آخرین روزهای زندگی مسیح پیش از مصلوب شدن است—کاخ سفید میزبان هیئت‌های مذهبی در مراسمی با ماهیت معنوی بود. در طول این هفته که مصادف با جنگ علیه ایران بود، بسیاری از کشیشان و واعظان حامی ترامپ برای پیروزی وی در جنگ دست به دعا شدند. در همین حال، پلتفرم‌های دیجیتال ویدئویی را که در کانال یوتیوب دولت ترامپ منتشر شده و سپس حذف شد، دست‌به‌دست کردند؛ در این ویدئو یک کشیش انجیلی چنین دعا می‌خواند: «ای پدر، تو دونالد ترامپ را برانگیخته‌ای، او را برای چنین لحظه‌ای آماده کرده‌ای، و ما دعا می‌کنیم که به او پیروزی عطا کنی.» این ویدئو پیش از حذف شدن، موجی از انتقاد در شبکه‌های اجتماعی برانگیخت.

«بنیاد آزادی مذهبی» در نیروهای مسلح آمریکا (MRFF) در ۳ مارس ۲۰۲۶ (۱۲ اسفند) اعلام کرد که بیش از ۲۰۰ شکایت از نظامیان شاخه‌های مختلف ارتش—از جمله تفنگداران دریایی، نیروی هوایی و نیروی فضایی—دریافت کرده است. این شکایات فرماندهان را به استفاده از ادبیات افراطی مسیحی برای توجیه جنگ علیه ایران متهم می‌کنند. سازمان حقوق مدنی مسلمانان در آمریکا (CAIR) نیز استفاده پنتاگون از این ادبیات را محکوم کرده و آن را «خطرناک» و «ضداسلامی» توصیف کرده است.

انجیلی‌های سفیدپوست از سرسخت‌ترین حامیان ترامپ هستند؛ بر اساس نظرسنجی‌های پس از انتخابات، بیش از ۸۰ درصد آن‌ها در سال ۲۰۲۴ به او رأی داده‌اند و بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود یک‌سوم پایگاه حمایتی او را تشکیل می‌دهند. این واقعیت سیاسی یکی از دلایل اصلی است که چرا ترامپ و اعضای کابینه‌اش به‌طور فزاینده‌ای از مذهب برای توجیه جنگ استفاده می‌کنند. «جان فیا»، استاد تاریخ در دانشگاه پنسیلوانیا که به‌طور گسترده درباره انجیلی‌ها و سیاست نوشته است، می‌گوید: «این همان زبانی است که در جنگ‌های صلیبی قرون وسطی استفاده می‌شد. می‌دانید، باید کافر را متوقف کنیم، باید شروران را شکست دهیم. ما هرگز در تاریخ آمریکا چیزی شبیه به این ندیده‌ایم». «داگ پجیت»، کشیش انجیلی مترقی هم در واکنش به استفاده از این زبان می‌گوید: «به باور من دولت ترامپ از یک روایت کاملاً مشخص مسیحی استفاده می‌کند تا انجیلی‌ها را در کنار خود نگه دارد. پیامی که داده می‌شود این است که ترامپ در سمت خدا قرار دارد و شما می‌توانید با خیال راحت شب‌ها بخوابید. چون بدون ائتلاف مسیحی، پایگاه حمایتی ماگا به‌شدت دچار شکاف می‌شود».

واکنش پاپ به استفاده ابزاری از مسیحیت در جنگ

استفاده ابزاری ترامپ و سایر مقامات آمریکایی از زبان دینی و آموزه‌های مسیحیت برای توجیه جنگ علیه ایران با واکنش «پاپ لئو» رهبر کاتولیک‌های جهان مواجه شده است. پاپ لئو در حالی که در یکشنبه نخل‌ها (آغاز هفته مقدس پیش از عید پاک برای ۱.۴ میلیارد کاتولیک) در میدان «سنت پیتر» برای ده‌ها هزار نفر سخن می‌گفت، جنگ علیه ایران را «هولناک» توصیف کرد و گفت نام عیسی هرگز نباید برای ترویج جنگ به کار گرفته شود.

پاپ در طول چهل روز جنگ نیز با شدیدترین ادبیات جنگ آمریکا علیه ایران را محکوم کرده است. او «توهم قدرت مطلق» را عامل تشدید جنگ دانسته و خواستار برقراری صلح شده است. برخی از اظهارات پاپ خطاب به مؤمنان مسیحی در طول ۴۰ روز جنگ عبارتند از؛ «خودپرستی و پول‌پرستی دیگر کافی است! نمایش قدرت بس است! جنگ بس است»، «دعا برای صلح راهی برای شکستن چرخه شیطانی شر و ساختن پادشاهی خدا است؛ جایی که در آن شمشیر، پهپاد یا سود ناعادلانه وجود ندارد»، «خدا هیچ جنگی را برکت نمی‌دهد به ویژه جنگ‌هایی که در آن بمب بر سر مردم ریخته می‌شود»، «بی‌گناهان، کودکان، سالمندان و بیماران در حال حاضر قربانی جنگ هستند»، «تهدیدها علیه ایران کاملاً غیرقابل‌قبول هستند» که واکنشی بود به تهدید ترامپ برای «نابود کردن تمدن ایران»، «خداوند دعاهای رهبرانی که جنگ‌ها را آغاز می‌کنند و دستانشان پر از خون است را رد می‌کند.»

واکنش توهین‌آمیز ترامپ به اظهارات پاپ

انتقادهای صریح و گسترده پاپ لئو از جنگ ترامپ علیه ایران و همچنین استفاده از نمادهای دین مسیحیت برای توجیه جنگ، سرانجام کاسه صبر ترامپ را لبریز کرد. ترامپ در واکنش به این اظهارات، مجموعه‌ای از پیام‌های تند در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. او پاپ را به «سیاسی‌کاری» متهم کرد و گفت که رهبر کاتولیک‌ها «نباید درباره مسائل امنیت ملی آمریکا اظهارنظر کند».

دونالد ترامپ با انتشار متنی در شبکه اجتماعی خود (تروث سوشال) با حمله شدید و بی‌سابقه به پاپ لئو نوشت: «پاپ لئو درباره جرائم ضعیف است و در سیاست خارجی نیز بسیار بد عمل می‌کند. او از ترس، از دولت ترامپ صحبت می‌کند، اما به ترسی که کلیسای کاتولیک و سایر سازمان‌های مسیحی در دوران کووید تجربه کردند اشاره‌ای نمی‌کند. من برادرش لوئیس را خیلی بیشتر از او دوست دارم، چون لوئیس کاملاً حامی ماگا است و موضوع را درک می‌کند، اما لئو نه! من پاپی نمی‌خواهم که فکر کند داشتن سلاح هسته‌ای توسط ایران اشکالی ندارد. من پاپی نمی‌خواهم که فکر کند حمله آمریکا به ونزوئلا وحشتناک است. و من پاپی نمی‌خواهم که رئیس‌جمهور آمریکا را به‌خاطر انجام کاری که برای آن با رأی قاطع انتخاب شده است، مورد انتقاد قرار دهد؛ یعنی کاهش بی‌سابقه جرم و ساختن بهترین بازار بورس تاریخ. لئو باید شکرگزار باشد، چون همان‌طور که همه می‌دانند، او یک انتخاب بسیار غیرمنتظره بود. او حتی در فهرست‌های اولیه برای پاپ شدن نبود و فقط به این دلیل توسط کلیسا انتخاب شد که آمریکایی بود و تصور می‌کردند این بهترین راه برای تعامل با رئیس‌جمهور دونالد جی. ترامپ است. اگر من در کاخ سفید نبودم، لئو هم در واتیکان نبود. متأسفانه رویکرد ضعیف او در قبال جرم و سلاح‌های هسته‌ای قابل قبول نیست، و همچنین ملاقات‌هایش با افراد وابسته به جناح چپ افراطی مثل دیوید اکسِلرود، که فردی شکست‌خورده از جریان چپ است و از کسانی بود که خواستار بازداشت نمازگزاران و روحانیون در دوران کرونا بودند. لئو باید خودش را جمع‌وجور کند، مثل یک پاپ واقعی رفتار کند، از سیاست‌بازی دست بردارد و روی پاپ بودن واقعی تمرکز کند، نه سیاستمدار شدن. این وضعیت به‌شدت به او آسیب می‌زند و مهم‌تر از آن، به کلیسای کاتولیک آسیب می‌زند.»

ترامپ حتی به این انتقادات تند و تیز از پاپ هم اکتفا نکرد و پس از این پست جنجالی، تصویری از خود در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد که نشان می‌داد در قامت «عیسی مسیح» (ع) در حال شفای بیماران است. البته با تشدید اعتراض‌ها و انتقادها، ترامپ مدعی شد که قصدش شوخی بوده و این تصویر را حذف کرد.

پس از سخنان ترامپ، تنش میان کاخ سفید و واتیکان آشکارتر شد. پاپ لئو در پاسخی غیرمستقیم، بدون اشاره به ترامپ، تأکید کرد که کلیسا وظیفه دارد «در برابر جنگ و خشونت سکوت نکند و پیام مسیحیت بر پایه صلح است، نه توجیه درگیری‌های نظامی». پاپ خاطرنشان کرد: «من فکر نمی‌کنم که پیام انجیل قرار باشد به شیوه‌ای که برخی افراد انجام می‌دهند، مورد سوءاستفاده قرار گیرد. من همچنان با صدای بلند علیه جنگ صحبت خواهم کرد. من هیچ ترسی از دولت ترامپ یا صحبت کردن با صدای بلند در مورد پیام انجیل ندارم، برای انجام چیزی که به آن معتقدم، اینجا هستم، کاری که کلیسا برای انجام آن اینجاست. ما سیاستمدار نیستیم. ما با سیاست خارجی با همان دیدگاهی که ترامپ ممکن است آن را درک کند، برخورد نمی‌کنیم. من به عنوان یک صلح‌طلب به پیام انجیل اعتقاد دارم.»

واتیکان همچنین اعلام کرد که پاپ قصد ندارد وارد «جدال سیاسی شخصی» شود، اما از موضع خود درباره لزوم پایان جنگ عقب‌نشینی نخواهد کرد. این موضع‌گیری، از سوی تحلیلگران به‌عنوان تلاش برای حفظ استقلال اخلاقی کلیسا تفسیر شده است. ترامپ نیز در مقابل گفته است که کاری نکرده که به‌خاطر آن عذرخواهی کند و اظهاراتش علیه پاپ درست بوده است.

واکنش‌های گسترده به توهین ترامپ به پاپ

رسانه‌های آمریکایی و بین‌المللی توهین‌های ترامپ علیه پاپ و واکنش وی را به‌عنوان یکی از شدیدترین تقابل‌های اخیر میان یک رئیس‌جمهور آمریکا و رهبر کاتولیک‌ها توصیف کرده‌اند؛ موضوعی که به‌گفته تحلیلگران می‌تواند پیامدهای سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.

بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این اختلاف فراتر از یک مشاجره شخصی است و بازتابی از شکاف عمیق سیاسی و فرهنگی در آمریکا است. در داخل آمریکا، واکنش‌ها به‌شدت دو قطبی بود. حامیان ترامپ معتقد بودند که پاپ نباید در سیاست خارجی آمریکا دخالت کند و سخنان او «سیاسی و جانبدارانه» است. منتقدان ترامپ، از جمله برخی رهبران مسیحی هم تأکید کردند که حمله به پاپ نشانه استفاده ابزاری از دین و تضعیف نقش اخلاقی نهادهای مذهبی است. برخی رسانه‌های لیبرال نیز هشدار دادند که این نوع درگیری می‌تواند به «سیاسی شدن بیشتر دین» و «افزایش تنش میان نهاد مسیحیت و دولت آمریکا» منجر شود.

رسانه‌های بین‌المللی هم توهین ترامپ به پاپ را بی‌سابقه و خارج از عرف سیاسی توصیف کرده و آن را حمله مستقیم به رهبر معنوی بیش از ۱.۴ میلیارد کاتولیک جهان دانستند. خبرگزاری بریتانیایی رویترز در گزارشی این اظهارات را «حمله‌ای غیرمعمول و مستقیم به رهبر کلیسا» توصیف کرد و نوشت که سخنان ترامپ واکنش فوری محافل کاتولیک را برانگیخته است. روزنامه گاردین چاپ لندن نیز این اقدام را «حمله‌ای فوق‌العاده» به پاپ خواند و تأکید کرد ترامپ او را «ضعیف» و «بسیار بد» در سیاست خارجی معرفی کرده است. روزنامه آمریکایی واشنگتن پست در گزارش خود نوشته است ترامپ حتی مدعی شده که در انتخاب پاپ لئو نقش داشته و او را به ناسپاسی سیاسی متهم کرده است. در عین حال، روزنامه نیویورک تایمز نیز این حمله را نشانه «برداشته شدن هرگونه مرز در لحن سیاسی ترامپ» دانست و نوشت او پاپ را به «سهل‌‌انگاری در برابر جرم» متهم کرده است. شبکه‌های خبری سی‌ان‌ان و ان‌بی‌سی نیوز نیز این اظهارات را «شدید و بی‌سابقه» توصیف کرده و گزارش دادند که اختلاف میان ترامپ و پاپ لئو عمدتاً به مواضع جنگی و مهاجرتی بازمی‌گردد.

«برایان آلن» تحلیلگر آمریکایی نیز به این گفته‌های رئیس‌جمهور آمریکا واکنش نشان داد و جنگ علیه ایران را ناعادلانه خواند. وی در پیامی در ایکس نوشت: «در آموزه‌های کاتولیک، این یک جنگ عادلانه نیست. دکترین جنگ عادلانه چهار معیار دارد؛ یک هدف عادلانه، نیت درست، آخرین راه حل و ابزار متناسب.» «ایتان لوینز» روزنامه‌نگار مستقل و مشهور هم در شبکه ایکس نوشته است: «مسیحیان اعتراضی ندارند؟ دونالد ترامپ اکنون در حال حمله به کلیسای کاتولیک و شخص پاپ است. یک مسیحی می‌تواند از این رفتار حمایت کند؟» سه کاردینال ارشد آمریکایی هم به سی‌بی‌اس گفتند: «جنگ علیه ایران بر اساس آموزه‌های کاتولیک کاملاً ناعادلانه است. پاپ لئو به ما الهام داد که علیه جنگ ایران و اخراج‌های دسته‌جمعی صحبت کنیم.» «پل اس کوکلی»، رئیس کنفرانس اسقف‌های کاتولیک آمریکا هم در این خصوص گفت: «ناامیدم که رئیس‌جمهور چنین کلمات تحقیرآمیزی درباره پدر مقدس نوشت؛ پاپ لئو رقیب او نیست. پاپ سیاستمدار هم نیست.» «آنتونیو اسپادارو»، سردبیر مجله تمدن کاتولیک در این باره تأکید کرد: «ترامپ ملتمسانه از پاپ می‌خواهد عقب‌نشینی کند، اما پاپ به زبانی حرف می‌زند که در چارچوب زور و سیاست خلاصه نمی‌شود.» «جیمز مارتین»، مشاور دفتر ارتباطات واتیکان هم به توهین ترامپ به پاپ واکنش نشان داد و گفت: «شک دارم که پاپ لئو چهاردهم، قبل از اینکه سفر خود به آفریقا را آغاز کند، به‌خاطر این موضوع بی‌خواب شود و برایش اهمیتی داشته باشد. اما باید برای ما اهمیت داشته باشد چون این رفتار دیوانه‌وار، بی‌رحمانه و غیرمسیحی است. آیا این نکبت اخلاقی پایانی ندارد؟»

«پرامیلا جایاپال» سناتور آمریکایی نیز به بی‌احترامی ترامپ به پاپ لئو چهاردهم، رهبر کاتولیک‌های جهان، چنین پاسخ داد: «شاید این توهین دیوانه‌وار و نفرت‌انگیز، جی دی ونس را متقاعد کند که متمم ۲۵ را برای برکناری ترامپ فعال کند. یاوه‌گویی‌های ترامپ علیه پاپ، گواه بیشتری بر این است که او از نظر روانی بیمار است و باید از سِمت خود برکنار شود.»

پروفسور «لطفی اُزشاهین»، مورخ ادیان و استاد دانشگاه در ترکیه، نیز درباره اقدام جنجالی و نمایشی دونالد ترامپ می‌گوید: «رئیس‌جمهور آمریکا، نه‌تنها انسانیت، شفقت، صلح و امنیت جهان و خاورمیانه، بلکه ارزش‌های دینی مسیحیان را نیز به تمسخر گرفته است. او در این مدت، بارها در کاخ سفید مراسم دعا برگزار کرده، اما واقعاً هیچ نسبتی با دین و معنویت ندارد و به‌عنوان یک فرد خودشیفته و دارای روح و روانی ناسالم و فاقد اعتدال، علیه بشریت می‌جنگد. ترامپ، در کمال وقاحت و بی‌شرمی، خود را مانند مسیح زمانه عرضه کرده است! ولی برادران و خواهران شیعه من خیلی خوب می‌دانند که او هیچ شباهتی به مسیح ندارد و یزیدِ زمانه است.»

«پدرو سانچز» نخست‌وزیر اسپانیا هم در واکنش به توهین دونالد ترامپ به پاپ، رهبر معنوی مسیحیان جهان، در صفحه شخصی خود نوشت: «هر که باد بکارد، طوفان درو خواهد کرد. در حالی که برخی در جهان بذر جنگ می‌کارند، پاپ لئو چهاردهم با شجاعت و جسارت، بذر صلح می‌کارد.» «جورجیا ملونی»، نخست‌وزیر ایتالیا، هم حمله لفظی ترامپ علیه پاپ لئوی چهاردهم را «غیرقابل قبول» خواند. ملونی که رهبر حزب راست‌گرای «برادران ایتالیا» است، در بیانیه‌ای گفت: «من سخنان رئیس‌جمهور ترامپ علیه رهبر مقدس کاتولیک‌ها را غیرقابل قبول می‌دانم.» وی افزود: «پاپ رهبر کلیسای کاتولیک است و این درست و طبیعی است که او خواستار صلح باشد و هر نوع جنگی را محکوم کند.»

«هیلاری کلینتون»، رقیب انتخاباتی اسبق ترامپ، هم در مصاحبه با شبکه «ام‌اس‌نو» گفت: «ما باید رهبران را علاوه بر اعمالشان، در قبال کلامشان پاسخگو کنیم، چرا که حرف‌های آن‌ها به‌ویژه حرف‌های رئیس‌جمهور آمریکا پیامدهای واقعی خواهند داشت. وقتی یک هفته هذیان‌گویی‌های افسارگسیخته ترامپ در فضای مجازی نگاه می‌کنی، این واقعاً مایه شرمساری است. تهدید نسل‌کشی تمدنی، تهدید پاپ لئو، تهدید ارزش‌های (غربی). من فکر می‌کنم، من امیدوارم که اکثر آمریکایی‌ها از صمیم قلبشان احساس ناخوشایندی داشته باشند که ما رئیس‌جمهوری داریم که تا این حد مایه‌ ننگ است.»